Monday, June 28, 2021

మండలికి - తెనుఁగు వైభవము

 14. 

తేటగీతి
అక్షరార్చన సేయుట అక్ష హస్త
యొసగినట్టి వరము! సదా యుత్సహించి
వ్రాసి సతము జనని సేవ చేసికొనుట
ధన్య చరితుఁ జేయుఁ మనను! ధరణి నందు
13.
ఆటవెలది
గేయమందు వ్రాసె రాయ ప్రోలు కవియె
భరత సీమ బొగడ వలయు నెపుడు
విడువకుండ! నిదియె వేదభూమి! ధరణిఁ
యనుచు మ్రోకరిల్లమనెను మనను


12.  ఆటవెలది

వేంకటేశుఁ స్వామి బిలచె స్వయముగాను
యన్నమయ్యనిలకు యంతు లేని
సంతసమ్ముఁ బంచు సంకీర్తనలనెల్ల
వినుట కొఱకు! గనుమ దెనుఁగు మహిమ


ఆటవెలది
విద్య విలువ దెల్పుఁ పద్యములున్నవి
దేశ దైవ సేవ దిశగ జనుల
జాగృతమ్ము జేయు సాహితీ ప్రక్రియ
సంపదయ్య దెనుఁగు! చదుఁవవలయు


11.


తేటగీతి
సామెతలు నానుడులునుక్తి జాతియంబు
పద్య పదనిసలు గజలు గద్య ములును
ప్రక్రి యేదేని గాని! సొంపగు నడకను
గలిగిన దెనుఁగును గొలుమ! ఘనముఁ గాను


10. 

ఆటవెలది
మాతృ భాష మనసు మమత నింపు! వినుమ
తల్లి ప్రేమ గలది ధరణినందు!
ఒక్క పరి పలికిన నొసగుసంతసమును
వీడ బోకు నెపుడుఁ వినుముఁ నరుడ


9. ఆటవెలది

జాతి రక్ష కొఱకుఁ జాగృతంబునొనర్చు
శక్తి గల పదములు స్వంతమైన
వాడి వేడి పదున భాష దెనుఁగు గాదె!
తరచి జూడ చరిత! ధరణి నందుఁ


8. తేటగీతి

పద్యములు సామెతలుఁ వంటి ప్రక్రియలను
నింపుకున్నసొగసుగల నిండుఁ భాష
తేట దెనుఁగు! కవుల పంట! దివ్యమైన
నడక గలదిఁయని బహుమానములనందె


7. వేల కీర్తనలను విన్నయా శ్రీహరి

మనమునందుఁ దెనుఁగు దనము గోరి

యన్నమయ్య నిలకుఁ యార్తితోడ సఱఁగు

బంపి దీర్చుఁకొనెను! బాగుఁ గాను

6. తురగవల్గన రగడ

ప్రాజ్ఞులెల్ల మెచ్చి గొలుచు భాష! కమ్మనైన భాష!
రాజ్ఞి తానె యగుచు వెలుగు రమ్య మైన గొప్ప భాష!
యాజ్ఞ సేయు రాజులైైన యార్తి తోడ వ్రాయు భాష!
విజ్ఞులంత ముదము తోడ వినుతి సేయు సొబగు భాష

5. ఆటవెలది

అన్య భాష పట్ల అంతరంబు విడచి
జేర్చుకొనుచుఁ సాగు! చిన్న బోదు!
దేశ్య గ్రామ్య మైన దెనుఁగునందు నిముడు!
వందనంబుఁ దెల్పఁ వలయుఁ మనము


4. మేదురదన్తమ్

ఆమని యాగమనంబున కోయిల యాగక జేయునుఁ గానము! తీయఁగ!
రాముని నామముఁ భక్తిగ! పాడుచు రాగము దీయుఁను చిల్కయె కమ్మగ!
యేమని జెప్పద! రమ్యత నిండిన యింపగు సొంపగు సంపద వైపుకు
నామది పాఱుఁను పద్యము చెంతకు! నవ్యత నిండిన భాషను జేరుఁను!


3. ఆట వెలది

బ్రహ్మ హరియు నీశ్వరాదులందఱుఁ మెచ్చు
బంగరమ్ము వంటిభాష తెలుఁగు
విశ్వమంత తానువినుతిఁగెక్కి సతము
జయముఁ నందుచుండెచక్కగాను

2. ఉత్సాహము

తేనె కన్న తీయ నైన తెనుఁగు భాష జూచినన్!
మేను పులకరించుఁ సతము మెఱయు! గనుమ యువత! నీ
సాన బట్టి నేర్చినంత ఛందమందమంత యున్
జానుఁ నడక గూడ దెలుఁపు! స్వనము గూడ మధురమా

1. ఉత్సాహము

పద్య మన్న సొగసు దెనుఁగు భాష నందె గలఁదు గా
చోద్య మిదియె గాదె! సతము జూడగానె! పద్యమే
హృద్య మైన నడక గలది! హృదయ మందు నిలుచునే
వద్యమేదియైనగాని! పద్యమందమిచ్చునే
వాద్యమల్లె హాయినిచ్చు వంక లేవి లేకనే
సేద్యమింక జేయవలెను! చిత్త శుద్ధి తోడ నీ
విద్య నేర్చుటెపుడు! మనకుఁ బ్రియము గావలెనిక నై
వేద్యమల్లె నీయఁ వలెను! విష్ణు సుతుని పత్నికే

మండలి - చేమకూరి

 

ఉత్సాహము
కలియుగంబు బ్రహ్మ గారు కాళికాంబ శతకమున్
కలము పట్టి వ్రాసినారు కందిమల్లివాసుడే
ఫలములన్ని సుమములాయె స్వామి దృష్టితోడనే
కలియుగంబు వింతలన్ని కనులముందు నిలిపెనే


ఉత్సాహము
తాళ్ళపాక యన్నమయ్య ధర్మ పత్ని వ్రాసె తా
వేళ్ళ మధ్య కలము పట్టి వీరుడగు కిరీటి దౌ
పెళ్ళి గాథ స్వయము గాను ద్విపద ఛందమందునన్
త్రుళ్ళవలయుఁ పడుతులంత త్రోవ జూపె తమకనిన్



మేదురదన్తమ్

శంకర మంచను యింటనఁ బుట్టిన సత్యము గారిట వ్రాసిరి మేలగు
వంకలు యన్నవె యుండక మంచిని బల్కెడి చక్కని గాథలు లోకులు
యంకకు జూడక తిన్నగ సాగుచు యందరి బంధువు వోలెను మెల్గుచు
వంకర బుద్ధిని గల్గక నిత్యము పంచిన హ్లాదము మేలును గూర్చును



ఆటవెలది

వేయి పడగలనెడి విశ్వనాథ కవియె
పగడములకు మల్లె పంచినారు
రామ కల్పవృక్ష రచనతోడ మనకు
నామసాధనముఁ మనకునొసగెను


ఆటవెలది
భృతులు భుక్తి గాదు కృతులె శాశ్వతమని
యనుచు నిలచెనిలను యాంధ్ర భోజుఁ
కృష్ణ దేవ రాయ! తృష్ణ జూపె దెలిపె
దెనుఁగు తేనె కన్న దీపిఁ యనెను

18.


కందం
నన్నయ తిక్కన ఎఱ్ఱన
మున్నగు కవులు దెనిగించె ముదితల్ నాథౌ
కన్నయ సత్యము ధర్మము
వెన్నంటి నడిపిన గాథఁ విజయ కథలనిన్




14.

ఆటవెలది
భక్త కవిగ వెలిగె బమ్మెర పోతన
వీర భద్ర విజయ ధార వ్రాసె
దండకమ్ము తొలుఁత దండగా గుచ్చిన
ధన్య జీవి దెనుఁగు ధరణిపైన

సహజ పండితుండు జనుల నోటను నాను
పద్య రాజములను వ్రాసినాడు!
భాగవతమును భువిపైని నిలపినాడు
రామ కృపను యందె లక్షణముగ

జానకీశుడిలకు జయమునీయునటుల
పలుకు మొదలుఁ బెట్టి భాగవతము
రచన జేసి తాను రామచంద్రు కృపను
పొందగలిగినట్టి పుణ్య జీవి

పోతనార్యు కొఱఁకు పురము విడచి వచ్చె
శ్రీజ పతియెఁ తానె! చింత దీర్ప
యమిత భక్తి పరుఁడు యంబస్తుతిని జేసె
యమ్మ పదము తోడ కమ్మ గాను


12.

ఆటవెలది
కావ్య యుగము నొకటి గలదిలన్ దెనుఁగున
పండితుండుగు కవి భద్ర వేమ
రాజు లింట కొలువు లనుజేసి వెలిగెను
కంచు ఢక్క గొట్టి! కనకమందె

సీస పద్య నిపుణ! శివరాత్రి చరితము
వ్రాసినట్టి ఘనత! వాసిఁ బొందె!
వీధి రూపకంబు వీరి సృజనయేగ
భోగములను విడచి ముక్తి నందె


11.


ఆటవెలది
కందుకూరి రుద్ర కవిమాధవ నృసింహ
వంటి సుప్రబంధ వర్యులున్న
యందమైన గడ్డ యాంధ్ర భూమి! దెనుఁగు
సీమ జూడ వెలుగు జిలుగు లీను


10.

ఆటవెలది
రామభద్ర వ్రాసె రామాభ్యుదయమును
మల్లనది మృదువగు మధుర శైలి
సూరన దెనిగించె గరుడ పురాణము
రామకృష్ణ సఖుడె! రాయలకును


9.

ఆటవెలది
అల్లసాని వారి యల్లిక జిగిబిగి
ముక్కు తిమ్మనార్యు ముద్దు పలుకు
రామ రాజు గొప్ప లాక్షణికుండట
ధూర్జటి వచియించె! తుచ్ఛము సిరి


8.


ఆటవెలది
పాండురంగ విభుని పదగుంఫనము నిలన్
రామ కృష్ణ కవుల ప్రతిభ యనుచు
తోటి వారలెల్ల పోటీయనక తాము
మెచ్చుకొంటిరంట మిక్కిలిగను
7.ఆటవెలది
నిగమ శర్మ అక్క నీతి నియమములు
తమ్ముఁ చెంతఁ నుడివె! నమ్మవోలె
తెనుఁగు పద్యమందు దిశను జూపు పలుకు
సతము నిండియుండుఁ! జయముఁ గూర్చు!

6.

ఆటవెలది
అష్ట దిగ్గజములనాంధ్ర భోజుఁ నిలపె
భువన మిజయమందు పూజ్యుడాఁయె
పండితుఁలను మెచ్చి ప్రాజ్ఞుడీతఁడు తానె
వ్రాసె కావ్యమొకఁటి స్వయముఁగాను



5. 

ఆటవెలది
అన్నమయ్య పలుక యద్భుతమ్ము గనఁగ
త్యాగరాజ కృతులు బాగుబాగు
రామదాసు పాట రమ్యమెపుడు విన్న
తేట తెనుఁగు సతము తీయఁనేగ


4. ఆటవెలది

ఎంత బాగ వ్రాసినేని నేమిఫలముఁ
మెచ్చరేల యనుచు మిగుల వగచి
పలికినట్టి వాడవై నిజమునుఁ దెల్పి
నిర్భయమ్ముగాను నిలచిఁనాఁవు!


3.
ఆటవెలది
పదము పదము నందు పండునలంకార
సొగసు యద్భుతంబుఁ జూడ! వహ్వ
యనుదురంత! నంత యందగించు నయ! యో
చేమ కూరి! ప్రణతి చిత్తగించుఁ

2. ఆటవెలది

నీదు పద్యమందు నిలుచు వాణి! సతము
నిశ్చలమ్ము గాను! నీదు ప్రతిభ
గాన వచ్చు నీదు కవనమందున! నెట్లు
సాధ్యమాయె! నింత చక్కదనము


ఆటవెలది

ఏక పాదమందు యింపుగ యతి జతి
జేసి పద్య మల్లు చిత్ర శైలి
మీది చేమ కూరి! మిమ్ముఁ బొగడ! లేవు
పదము లేవి చెంత! పండితార్య


ఆటవెలది
వచన కావ్యములను ప్రక్రియ మొదలయెన్
దక్షిణయుగమందె! తఱచి జూడ
యక్ష గాన ములను యందజేసెమనకు
కందుకూరి పాప కవులు గనగ


1. ఆటవెలది
దక్షిణాంధ్ర యుగము తఱగని వన్నెలు
చేమకూర వారి చిత్రమైన
రచన బాగు బాగు రఘునాథుఁ రాముని
కథను వ్రాసె స్వయము గాను! తానె