శ్రీ చీర్యాల లక్ష్మి నరసింహ స్వామి

శ్రీ చీర్యాల లక్ష్మీ నృసింహ స్వామిని దర్శించుకున్నప్పుడు కలిగిన అనుభూతి తో అంతా "చ" గుణింతం తో మొదలయ్యే పదాలతో వ్రాశాను.

చేతగాని ఉత్తానపాదుని తనయుడినీ
చెడ్డవాడైన హిరణ్యకశిపుని శిశువును
చలనం లేని మరెందరో ఆర్తులనూ
చేరదీసి ఆదరించిన శ్రీ హరీ

చిమ్మ చీకటిని పారద్రోలి
చిన్న వారిమైన మమ్ములను
చలనం కోల్పోయిన మా వంటి వారందరినీ
చేతులు చాచి నిను పిలుచు నీ అర్ధులనూ

చావు కోరుకునే స్థితి నించి
చెమ్మగిల్లిన కన్నీటి బొట్లను తుడిచీ
చుక్కానివై వచ్చి నావ దాటించవేమి
చైతన్యమ్మును ఇచ్చి కాపాడవేమి

చెర యందు బుట్టినా గెలిచిన వాడవూ
చెన్నకేశవ నామధేయుడవూ
చెంచులందూ వెలసీన వాడవూ
చేపగానూ తిలగీన వాడవూ

చేవలేక నీరుగారిన మమ్మూ
చతికిల బడి నీరసమొందిన మమ్మూ
చిత్తశుద్ధితో మాత్రమే నిలబడిన మమ్మృ
చిరునవ్వుతో రక్షించవె ఇకనైనా

చేదు నీటి నూతిన మునిగిన మమ్మూ
చేద వేసి ఒడ్డుకు చేర్చేందుకు రమ్మూ
చిరిగిన బ్రతుకు‌ల నున్న మమ్మూ
చిగురింప చేసేందుకు నింక లెమ్మూ

ఛాయవోలె మాకు వెంటనుండీ
చెలిమి చేసి మాకు పేర్మి పంచీ
చిత్తరువులందు సదా నీవె నిలచీ
చిత్ర విచిత్రాలను మాకు చూపవే

చివరిదాకా కదలక‌ తోడు నిలచీ
చిన్న బుచ్చు కోకుండా మమ్ము కనికరించీ
చిక్కటి కష్టాలను పలుచన చేసీ
చివాలున వాటిని దరిమేయవె

చిత్రగుప్తుని వోలె లెక్కలనూ దేలిచీ
చిక్కని దుష్టులకు శిక్షలు వేయవా
చిలుక వోలె తీయని పలుకులూ చెప్పీ
చక్కనీ ఆనందాల నీయవే

చెంపపై నుండీ క్రిందకూ జారీ
చెక్కిళ్ళ వద్ద వెక్కిళ్ళతో ఆగీ
చైత్రమును కోల్పోయిన మోములను నీవూ
చందురుని వోలె వెలిగించవా నీవూ

చిన్మయానంద మూర్తీ చిద్విలాస రూపీ
చిన్ముద్ర ధారీ చిద్విలాసమును లాల్చీ
చిరుదరహాసమును మాకొసగవే
చిన్నారులనెన్నడున్నూ చెదరనీయకుమా

చంచల లక్ష్మిని హృదయమందు నిలిపీ
చరాచర జగత్తునకు నాథునవై నిలచీ
చెరపలేనంత ప్రేమనూ రాశిగా పోసి
చెప్పలేనంత అనురాగమునీయుమా

కలం పేరు:  నాగిని

On Sri Nrisimha Swamy

ప్రణవమ్ము సేయవలదు నేను నీకు ప్రణామమ్మె యొనర్చగలను
పరిణతిని పొందలేదు నేను పద్ధతిని తలుచుచుంటి
పాపమ్ము సేయనీకు నీ పాదమ్మె శరణు అంటి
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి


ప్రహ్లాద బ్రోచిన వాడవీవు ప్రతి ఒక్కరిని గావుమయ్య
పోతన భాగవమంతటా నిలిచిన వాడవీవు ఈ పుడమి నెల్ల జూచుమయ్య
ప్రజలెల్ల కొలుతురు నిన్నె పసిబిడ్డల వోలె సాకుమయ్య
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి

జగములెల్ల పాలించు వాడవు జయములెల్ల నొసగువాడవూ
జనులను జూచుటకు జలములెత్తేటీ వాడవూ
జీర్ణమై పోయేటి స్థితిన జీవమ్ము నిస్తావు
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి

నిను గొల్చిననూ నీ నామమ్ము తలచినంతటి యెడల
నిజం రూపము ననొచ్చీ నిలిచేటీ నా తండ్రి
నీరెండలోనైన నిశి రాతిరి నాడైనా నీ నీడ జాలునూ నిక్కమ్ము నిదియె గదా!!
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి

కైవల్యమ్మునడుగజాల నేను నిన్ను కారుణ్యమెయొనర్చమంటి
కనకమడుగ నిను నేను కరుణ చాలంటీ
కష్టమ్ము తీసేయవె కలిగినా తీర్చేయవె
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి

కనుల నిండుగ నీ రూపమె నిలుపు కొని యుంటీ
కృప జూపమని అడిగితె కృష్ణవై నిలబడవె
కుచేలుని వోలె మముకూడ సూడవె
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి


నీ పథముచేరిన పిదప నిను గొలువ నింక ఒద్దు అంటె
నిను పొందినాకా ఇక పిలువ వలదులే అంటే
మోక్షమ్ము కోరనే నా తండ్రి నీ పైన మనసునే చాలంటి
నన్ను ఉద్ధరించు నారసింహ నన్నేలు నా తండ్రి

-- కలం పేరు నాగిని


ప్రహ్లాద వరదా నరసింహ
ఫలములనొసగే నీ దీవెన
వైకుంఠమున నీవు నిలిచిన నూ
భక్తుల మదిలోకే ఒరిగితివా

స్వామిని చూడగానే కలిగింది ఈ భావన
వెంటనే చేశాను అక్షరీకరణ

Make your own free website on Tripod.com

telugu ChaMdassu - 101

koMta kavitAvESaM kaligi, padyAlu rAyAlanukoMTunna mA cellelu, tanaku telugu CaMdassu vivaristoo uttaraM rAyamaMdi. nAku gurtunnaMta varaku CaMdassu sUtrAlani, nEnu padyAla naDaka nErcukonna tIrunU, sammiLitaM cEsi oka cinna vyAsaM rAyAlanna nA cirakAla kOrika ilA tIriMdi. idi rAyaTaMlO mottaMgA nA j~nApakaSakti painE AdhArapaDDAnu. aMduvalla iMdulO konni tappulu dorli uMDa vaccu. ayinA, unna tappulu "yati maitri vargAlu", "kaMda padyaM sUtrAlu" anE aMSAllOnE ani nA nammakaM. mIku ee vyAsaMlO kanipiMcina dOshAlu, mudrA rAkshasAlu sahRdayatatO nAku teliya paristE, diddukuMTAnu. iTlu bhavadIyuDu, saMkA rAmakRshNa (rsanka@usa.net)

---

laghuvu: Eka mAtrA kAlaMlO uccariMca baDEdi laghuvu. dIni gurtu "I". sAdhAraNaMgA hrasvAlu laghuvulavutAyi. I I I I udA: ta, na, dvi, kla guruvu: dvi mAtrA kAlaMlO uccariMca baDEdi guruvu. dIni gurtu "U". sAdhAraNaMgA dIrghAlu guruvulavutAyi. U U U U U udA: kO, saM, kai, lA, yel guru, laghu nirNayaM cEsETappuDu sAdhAraNaMgA pai udAharaNalalO cUppinaTTu aksharAla paina vATi gurtuluMcutAru. saMyuktAksharAlu (udA: tra, klu vaMTivi), dvitvAlu (udA: tta, ppu vaMTivi) muMdu vunna aksharAnni guruvunu cEstAyi. udA: "mitra" anE padaMlO viDigA cUstE "mi" ni laghuvugA gurtiMcinA "tra" anE saM yuktAksharaM muMdu uMDaTaM valana adi guruvavutuMdi. alAgE "tappu" anE padaMlO "ppu" anE dvitvAksharaM muMdu uMDaTaM valana "ta" guruvu avutuMdi. I sUtrAniki kAraNaM "mitra", "tappu" anE padAlanu uccariMcETappuDu "mit ra", "tap pu" gA vinipiMcaTaM kAvaccu. U I U I aMduvalla mitra tappu ani gurtiMcAli. gaNAlu: prati padya rItikI oka viSishTamaina laya vuMTuMdi. A layanu guruvu, laghuvula #pattern# tO sUciMca vaccu. ayitE I layanu sulabhaMgA sUciMcaTaM kOsaM konni sAmanyamaina guruvu, laghuvu #combinations# ni "gaNAlu"gA ErparacAru. sAdhAraNaMgA oka gaNaMlO mUDu aksharAlu vuMTAyi. ya: I U U bha: U I I va : I U (dInini lagaM ani kUDA aMTAru) ra: U I U ja: I U I ha : U I ta: U U I sa: I I U la : I ma: U U U na: I I I ga : U ee gaNAlani gurtu peTTukOvaDAniki reMDu ciTkAlunnAyi. 1. ee nAlugu sUtrAlani kaMThasthaM ceyyaMDi: a) Adi madhya aMtya laghuvulu - ya ra ta - lu aa) Adi madhya aMtya guruvulu - bha ja sa - lu i) sarva laghuvu - na - gaNaM ee) sarva guruvu - ma - gaNaM modaTi reMDu sUtrAlanu ilA an&vayiMcukOvAli: Adi laghuvu ya gaNaM : I U U (aMTE modaTi aksharaM laghuvu - migatA reMDU guruvulani arthaM) madhya laghuvu ra gaNaM : U I U aMtya laghuvu ta gaNaM : U U I alAgE Adi guruvu bha gaNaM : U I I madhya guruvu ja gaNaM : I U I aMtya guruvu sa gaNaM : I I U 2. inkoka paddhati EmiTaMTE "ya mA tA rA ja bhA na sa la gaM" anE #phrase# ni kaMThasthaM ceyyaTaM. iMdulO ippuDu E gaNaM kAvAlaMTE A aksharaM daggara modalu peTTi mUDu aksharAlanu tIsukoni laghuvu guruvulu gurtiMcAli. udA: ya gaNaM : "ya mA tA" aMTE I U U alaagE sa gaNaM : "sa la gaM" aMTE I I U mIku E paddhati tElikagA anipistE A paddhatini anusariMca vaccu. yati - prAsa: telugu kAvyAlalO upayOgiMcE padya rItullO cAlA varaku saMskRtaM nuMci digumati cEsukonna vRtta rItulE. "utpalamAla", "caMpakamAla", "mattEbhaM", "SArdUlaM" vITilO pramukhamainavi. ayitE teluguku pratyEkamaina padya rItulu lEka pOlEdu. accaMgA teluguku ceMdinavi "kaMdaM", "sIsaM", "gIta padyAlu : tETagIti - ATaveladi". ayitE ilA saMskRtaM nuMDi grahiMcina vRttAlanu kUDA, telugu tana pratyEkatalanu ApAdiMcE svIkariMciMdi. saMskRta vRttAlaku telugu cErcina viSEshAlu "yati", "prAsa" niyamAlu. yati: yati aMTE virAmaM ani arthaM. layabaddhamaina padya naDakalO sahajaMgA vaccE #pause# (virAmaM) ni yati sthAnaM aMTAru. telugu padyAlalO I yati sthAnaMlO uMDE aksharaM pAdaM modaTi aksharaMtO "yati maitri" lO uMDAlanEdi niyamaM. ee kriMdi akshara vargAlalO oka vargaMlOni anni aksharAlU parasparaM yati maitrilO uMTAyi. 1. a, A, ai, au, ha, ya, aM, a@h 2. i, I, e, E, R 3. u, U, o, O 4. ka, Ka, ga, Ga, ~na, ksha 5. ca, Ca, ja, Ja, Sa, sha, sa, ~ma 6. Ta, Tha, Da, Dha, Na 7. ta, tha, da, dha, na 8. pa, pha, ba, bha, ma, va 9. Na, na 10. ra, r''a, la, La hallula yati maitri pATiMcETappuDu vATitO kUDina acculaku kUDA yati maitri pATiMcAli. aMTE: "ca", "ja" okE yati maitri vargaMlO unnA "ca" ki "ji" tO maitri kudaradu. saMyuktAksharAlu vaccina cOTa, yati kOsaM E aksharAnnainA gaNiMcavaccu. udA: "kro" modaTi aksharaM anukOMDi. yati maitri kOsaM deenni "ko" gA gAnee "ro" gaa gAnee bhaaviMca vaccu. prAsa: padya pAdamlOni reMDO aksharAnni prAsaaksharaM aMTAru. telugulO vRttAlalO, kaMda padyaMlO anni pAdAlalO prAsAksharaM okkaTE uMDAlanEdi niyamaM. prAsAksharaM anni pAdAlalOnU okE guNiMtaMlO uMDanakkaralEdu. muMdu muMdu vivariMcabOyE padyarItula udAharaNalalO ee niyamAlanu gamaniMca vaccu.

---

vRttAlu utpalamAla ee vRttaM naDaka ilA uMTuMdi: "tAnana tAna tAna tana tAnana tAnana tAna tAna tA" |____ yati maitri ____| 10 va aksharaM tO dInini mUDu mUDu aksharAlugA vibhajiMci gaNAlu gurtistE bha ra na bha bha ra va U I I U I U I I I U I I U I I U I U I U tAnana tAna tA na tana tAnana tAnana tAna tA na tA aMTE utpalamAla vRttaMlO "bha ra na bha bha ra va" gaNAlu vastAyi 10 va aksharaM tO yati maitri ani ceppavaccu. udA: (dInini - mIku telisina itara utpalamAla padyAlanu - paina ceppina naDaka tIrulO cadavaTaM alavATu cEsukoMTE padyAlu E vRttAniki ceMdinavO gurtiMcaTaM, padyaM kaMThasthaM cEyaTaM, rAyaTaM suluvavutuMdi) toMDamu nEka daMtamunu tOrapu bojjayu vAma hastamun meMDuga mrOyu gajjelunu mellani cUpulu maMdahAsamun koMDoka gujju rUpamuna kOrina vidyalakella nojjavai yuMDeDi pArvatI tanaya yOyi gaNAdhipa nIku mrokkedan pai padyaMlO modaTi pAdAnni utpalamAlaki sUciMcina naDaka prakAraM koMceM viDa dIsi rAstE: tAnana tAna tAna nana tAnana tAnana tAna tAna nA toMDamu nEka daMta munu tOrapu bojjayu vAma hasta mun cUSArA ee padyaMlO padAla allika manaM rAsukunna naDakaki eMta daggaragA uMdO?!(ee padyaM udAharaNagA tIsukOvaDAniki idoka kAraNaM!) anni padyAllO iMta daggara kalayika uMDakapOvaccu. ee padyaMlOnE nAlugO pAdaM cUDaMDi: tAnana tAna tAna nana tAnana tAnana tAna tAna nA yuMDeDi pArva tIta naya yOyiga NAdhipa nIku mrokke dan padAla virupu koMceM asahajaMgA uMTuMdi. ayinA padyAla naDaka paTTubaDAlaMTE koMta kAlaM padyAlani ilA cadavaka tappadu. naDaka koMta paTTu cikkAka ilA viravakuMDAnE padyAnni cadavaccu. iMkO gamaniMca dagga viSEshaM EmiTaMTE, manaM rAsukonna naDakalO, reMDO sAri "tAnana" vaccE muMdu koMceM #pause# vacci "tAnana" tALaMlO debba lAgA maMci UputO vastuMdi. ee tAnana lO "tA" yati sthAnaM kAvaTaM yAdRcChikaM kAdu. ceppoccEdEmiTaMTE padyAnni manaM rAsukunna naDakalO cadivitE yati sthAnaM dAnaMtaTadE telustuMdi - aksharAlu lekkEsukOvalasina pani lEdu. ippuDu #formal# gA gaNavibhajana cEsi cUddAM: bha ra na bha bha ra va U I I | U I U |I I I|U I I | U I I|U I U| I U koMDoka gujju rUpamuna kOrina vidyalakella nojjavai "dvitvaM / saM yuktaM muMdara aksharAlanu guruvu cEstAyi" anE sUtraM valla "gujju", "vidya", "kella", "nojja" lanu "U I" gA gurtu peTTAmu. prAsa anni pAdAlalOnU biMdu pUrvaka "Da" saripOyiMdi. yati : 1va aksharaM "koM" - "kO" 10va aksharaM saripOyiMdi. caduvarulu anni pAdAlanU ilAgE vibhajiMci sari cUsukOvaccu. naDaka prakAraM caduvutU yati sthAnAnni gurtiMcaDaM, padyaMlO anni gaNAlU sarigA kudiriMdI lEnidI kanipeTTaTaM sAdhana cEyAli. padyaMlO akkaDakkaDA aksharAlani vadili ekkaDa padyaM naDaka tappiMdI gurtiMcaDaM padya naDaka alavaDaTaMlO maMci sAdhananistuMdi. caMpakamAla idi utpalamAlaki saha-vRttaM ani ceppavaccu. dInikI utpalamAlakI unna okkaTE tEDA EMiTaMTE utpalamAlalOni modaTi guruvu, caMpakamAlalO reMDu laghuvulavutuMdi. aMTE utpalamAla naDaka "tAnana tAna tAna tana tAnana tAnana tAna tAna tA" ayitE |____ yati maitri ____| 10 va aksharaM tO caMpakamAla naDaka "tana nana tAna tAna tana tAnana tAnana tAna tAna tA" |______ yati maitri _____| 11 va aksharaM tO (sharA: mIkishTamaitE dInnE "dhiranana dhIM na tOM na nana dhIM taka tOM taka dhikku dhikku dhA" anI rAsu(nErcu)kOvaccu) I naDakanu kUDA mUDu mUDu aksharAlugA vibhajiMci gaNAlu gurtistE na ja bha ja ja ja ra I I I I U I U I I I U I I U I I U I U I U tanana na tAna tAna ta na tAna na tAna na tAna tAna nA TUkIgA ceppAlaMTE: caMpakamAla lO 4 pAdAlalOnU "na ja bha ja ja ja ra" gaNAlu vastAyi, 11va aksharaMtO yati maitri. udA: aluguTa yE yer''uMgani mahA mahitAtmuDajAta SatRvE yaligina nADu sAgaramulanniyu nEkamu kAka pOvu ka rNulu padivEvuraina nani notturu catturu rAja rAja nA palukula viSvasiMpumu vipannula nArtula gAvumelleDan (idi tirupati vEMkaTa kavula "pAMDavOdyOga vijayAlu" lOnidi. kaurava sabhalO rAyabAra saMdarbhaMlO kRshNuDu dhRtarAshTrunitO ceppinadi.) pai padyAnni caMpakamAlaki ceppina naDakalO caduvukoni sarigA unnadO lEdO cUsukOMDi. A taruvAta anni pAdAlanU gaNa vibhajana cEsi gaNAlu saripOyAyO lEdO gamaniMcaMDi. prAsAksharaM : la (nAlugu pAdAlalO varusagA "lu, li, lu, lu") yati: (modaTi aksharAnikI 11va aksharAnikI cUstE: ) 1. "a" -- "hA" 2. "ya" -- "la" ivi reMDu kUDA nijAniki oka yati maitri vargAniki ceMdinavi kAvu. kAnI gamaniMci cUstE ivi reMDU saMdhi valla mArurUpaMlO unna "a" lu. "yaligina" = "y + aligina" , "lanniyu" = "lu + anniyu" kAbaTTi yati maitri "a" -- "a" ki saripOyiMdi. 3. "rNu" -- "no" "rNu" lOni "Nu" grahistE yati maitri tElikagA kanipistuMdi. gamaniMcadagga vishayaM EmiTaMTE "Na" ki "na" ki maitri kudaraTamE kAka, vATini aMTi unna acculu "u" ki "o" kI kUDA maitri kudiriMdi. 4. "pa" -- "pa" SArdUlaM dIni naDaka: "tAnA tAnana tAna tAna tananA tAnAna tAnAna nA" |________ yati maitri ________| 13 va aksharaM iMkO rakaMgA rAstE: "taddhittOM taka tOM na tOM na dhiranA taddhikku taddhikku tA" |______________ yati maitri _______________| 13 va aksharaM gaNa vibhajana cEstE ma sa ja sa ta ta ga U U U I I U I U I I I U U U I U U I U tAnA tA nana tA na tAna tananA tAnAna tAnAna nA TUkIgA: SArdUlaM padyaM 4 pAdAlalO "ma sa ja sa ta ta ga" anE gaNAlu vastAyi. 13va aksharaMtO yati maitri. udA: jaMDApai kapi rAju muMdu sita vAjiSrENinin gUrci nE daMDaMbun goni dOlu syaMdanamu mIdan nAri sAriMcucun gAMDIvammu dhariMci phalguNuDu mUkaM jeMDu cunnappu Do kkaMDunnI mora nAlakiMpaDu kurukshmA nAtha saMdhiMpagaan (ee padyaM kUDA "pAMDavOdyOga vijayAlu" lO rAyabAra ghaTTaMlOnidE) dInini naDaka nanusariMci cadavaTaM, gaNa vibhajana, yati maitri gurtiMcaTaM caduvarulaku abhyAsaM kiMda vadili peDutunnAnu! prAsa vishayaMlO mAtraM reMDu cinna vishayAlu sUcistAnu. 1. pAdaMlO modaTi aksharaMlO ganaka sunnA vastE, dAniki kUDA prAsa niyamam vartistuMdi. aMTE modaTi pAdamlO modaTi aksharaM ganuka biMdu pUrvakamainadaitE migatA mUDu pAdAlalOni modaTi aksharAlu kUDA biMdu yuktamainavE ayi uMDAli. (ee sUtraM utpalamAlaki iccina udAharaNalO cUDa vaccu.) 2. modaTi pAdaMlO prAsAksharaM ganuka saM yuktaM, dvitvaM, lEka poDi aksharamaitE anni pAdAlalOnU alAgE saM yuktaM , dvitvaM, poDi aksharaM gAnE uMDAli. mattEbhaM idi SArdUlAniki "saha-vRttaM". nijAniki cAlA vRttAlu ilA jaMTagA uMTAyi. oka dAni modaTi guruvu reMDO dAnilO reMDu laghuvulavutuMdi. aMdu valla dIni naDaka: "tananA tAnana tAna tAna tananA tAnAna tAnAna nA" |________ yati maitri _________| 14 va aksharaM iMkO rakaMgA rAstE: "taka dhittOM taka tOM na tOM na dhiranA taddhikku taddhikku tA" |______________ yati maitri _________________| 14 va aksharaM gaNa vibhajana cEstE sa bha ra na ma ya va I U U U I I U I U I I I U U U I U U I U tananA tAnana tAna tA na tana nA tAnA na tAnA na nA TUkIgA: mattEbhaM padyaM 4 pAdAlalO "sa bha ra na ma ya va" anE gaNAlu vastAyi. 14va aksharaMtO yati maitri. udA: ala vaikuMTha puraMbulO nagarilO nA mUla saudhaMbu dA pala maMdAra vanAtarAmRta sara@h prAMtEMdu kAMtOpalO tpala paryaMka ramA vinOdi yagu nApanna @h prasannuMDu vi hvala nAgEMdramu pAhi pAhi yana guyyAliMci saMraMbhiyai (ee padyaM pOtana viracita "SrImadAMdhra mahAbhAgavataM" lOni gajEMdra mOkshaM ghaTTaMlOnidi) dInini naDaka nanusariMci cadavaTaM, gaNa vibhajana, yati maitri gurtiMcaTaM caduvarulaku abhyAsaM kiMda vadili peDutunnAnu! iMkA cAlA rakAla vRttAlunnAyi. kAnI iMkO reMDu mAtraM koMta pramukhaMgA vADa baDDAyi. ivi "mattakOkila" , "taralamu" anE jaMTa vRttAlu. mattakOkila naDaka cAlA sulabhaMgA vuMTuMdi: "matta kOkila matta kOkila matta kOkila kOkilA" "tAna tAnana tAna tAnana tAna tAnana tAna tA" |_____ yati maitri _____| 11 va aksharaM dInilO gaNAlu : "ra sa ja ja bha ra" caduvarulu UhiMcinaTTE "taralamu" naDaka "tanana tAnana tAna tAnana tAna tAnana tAna tA" |_____ yati maitri _______| 12 va aksharaM dInilO gaNAlu : "na bha ra sa ja ja ga" matta kOkila gaNAlu rAsi cUstE adi yeMta "#symmetric#" gA uMdO arthamavutuMdi. koMceM nErpugA rAstE I vRttaMlO "#palindromes#" rAya vaccu!

vRttAla naDaka, gaNAlu, yati sthAnaM
utpalamAla	tAnana tAna tAna tana tAnana tAnana tAna tAna tA	bha ra na bha bha ra va	10
caMpakamAla	tana nana tAna tAna tana tAnana tAnana tAna tAna tA	na ja bha ja ja ja ra	11
SArdUlaM	tAnA tAnana tAna tAna tananA tAnAna tAnAna nA	ma sa ja sa ta ta ga	13
mattEbhaM	tananA tAnana tAna tAna tananA tAnAna tAnAna nA	sa bha ra na ma ya va	14
mattakOkila	tAna tAnana tAna tAnana tAna tAnana tAna tA	ra sa ja ja bha ra	11
taralamu	tanana tAnana tAna tAnana tAna tAnana tAna tA	na bha ra sa ja ja ga	12

---

telugu padyAlu ika acca telugu padya rItulaku vastE muMdugA konni kotta gaNAlu nErcukOvalasi uMTuMdi. bhayapaDakaMDi, ivi manaku paricayamaina pAta gaNAla nuMcE ErpaDDAyi. iMdra gaNAlu: nala, naga, sala, bha, ra, ta nala : I I I I naga : I I I U sala : I I U I bha : U I I ra : U I U ta : U U I sUrya gaNAlu: gala, na gala : U I na : I I I sIsa padyaM sIsa padyAnni okE lAgA uMDE nAlugu pedda pAdAlugA kAnI (1, 1, 1, 1), I okkO pedda pAdAnni reMDu cinna pAdAlugA (1, 2, 1, 2, 1, 2, 1, 2) mottaM enimidi pAdAlugA kAnI vivariMcavaccu. sIsa padyaMlO bhAgaM kAka pOyinA sAdhAraNaMgA sIsa padyaM taruvAta oka gIta padyaM ("ATaveladi" lEdaa "tETagIti") vastuMdi. 1. oka pedda pAdaMlO varusagA 6 iMdra gaNAlu, 2 sUrya gaNAlU vastAyi. 2. prAsa niyamaM lEdu. 3. yati 1va gaNaMlO modaTi aksharAniki 3va gaNaMlO modaTi aksharaMtOnU, 5va gaNaMlO modaTi aksharAniki 7va gaNaMlO modaTi aksharaMtOnU maitri kudarAli. 4. prAsayati uMDa vaccu. aMTE pai sUtraMlO ceppina gaNAlalO modaTi aksharAlaku yati maitri badulu reMDO aksharAlu prAsa niyamaM pATistE cAlu - aMTE okE aksharaM ayi uMDAli (E guNiMtamainA sarE). ee acca tenugu padya rItulalO khaccitamaina gaNAlu ceppaka pOvaTaM valla anni padyAlu (aMteMduku oka padyaMlOni anni pAdAlU) okE layalO uMDanavasaraM lEdu. kAnI vITi layanu gurtiMcaDaM aMta kashTaM kAdu. padyAlu paiki caduvutU uMTE laya dAnaMtaTa adE avagataM avutuMdi. udA: sI. lOkaala ceekaTlu pOkaarpa ravicaMdra deepaalu gaganaana trippalEka jagatipai baDavaccu jalaraaSi keraTaalu maamoolu mEraku maDavalEka pani maali pratirOju praaNikOTula guMDe gaDiyaaramula keelu kadapalEka andaalu ciMda neelaakaaSa vEdipai cukkala mruggulu cekkalEka tE.gI eMta Srama noMducuMTivO yEmo swaami! aDugiDiti veTlo nEDu maa gaDapalOna; guMDe kudiliMci nee muMdu kuppavOtu aMdukOvayya hRdaya pushpaaMjalulanu (abhinava pOtana - karuNaSrI - jaMdhyAla pApayya SAstri gAru madhura madhuraMgA bhagavaMtuni karpiMcina hRdaya pushpAMjali idi!) 1 2 3 4 5 6 7 8 ta ta ta sala ta sala gala gala U U I U U I U U I I I U I U U I I I U I U I U I lOkaala ceekaTlu pOkaarpa ravicaMdra deepaalu gaganaana trippalEka |___prAsayati____| |______ yati_______| pai udaaharaNaloe praasa yati unna aksharAlaku prAsatO bATu yati kUDA kudiriMdi. prAsa yati aksharAlaki yati maitri avasaraM lEdu. iMkoka udAharan'a cooDaMDi. naga sala naga ra nala ta na na #I I I U I I U I I I I U U I U I I I I U U I I I I I I I# kaliki vennelalUru caluva dOsiLLatO latalaku mArAku latiki yatiki |____prAsa yati____| |__yati maitri__| ikkaDa prAsa yati unnadi kAnee "li" ki "lu" ki yati maitri lEdu. tETagIti - ATaveladi ee reMDu padyAla gaNAlanu oka ATaveladi padyaMlO ceptAru: sUryuDokkaruMDu surarAjuliddaru dinakara dvayaMbu tETagIti ina gaNa trayaMbu iMdra dvayaMbu haMsa paMcakaMbu ATaveladi tETagIti: anni pAdAlalOnU 1 sUrya gaNaM, 2 iMdra gaNAlu, 2 sUrya gaNAlu vastAyi. ATaveladi: 1,3 pAdAlalO : 3 sUrya gaNAlu, 2 iMdra gaNAlu 2,4 pAdAlalO : 5 sUrya gaNAlu gIta padyAlu reMDiTikI #common# sUtrAlu 1. prAsa niyamaM lEdu 2. yati maitri modaTi gaNaMlO modaTi aksharAniki, 4va gaNaMlO modaTi aksharAniki uMDAli. 3. prAsa yati uMDavaccu. vEmana padyAlu annI ATa veladi padyAlu. paina udahariMcina sIsa padyaM civara unnadi oka tETagIti padyaM. tETagIti - iMkoka udAharaNa: tiviri isumuna tailaMbu tIya vaccu, davili mRgatRshNalO nIru trAga vaccu, tirigi kuMdETi kommu sAdhiMca vaccu cEri mUrkhuni manasu raMjiMpa rAdu (idi paiDipATi "Enugu" lakshmaNa kavi tenigiMcina bhartRhari subhAshitAla lOnidi) kaMda padyaM kaMda padyaM aMdaM iMtA aMtA kAdu. ati suMdaramaina padya rItulalO kaMdaM okaTi. 1. kaMda padyaMlO "gaga"(UU), "bha" (U I I), "ja" (I U I), "sa"(I I U), "nala" (I I I I) anE gaNAlu vastAyi. gamanistE annI 4 mAtralu kala gaNalE! 2. kaMdaMlO 1,3 pAdAlalO 3 gaNAlu, 2,4 pAdAlalO 5 gaNAlU vuMTAyi. 3. bEsi (aMTE #odd number#) gaNaM "ja" gaNaM kArAdu. aMTE 1,3 pAdAlalO 1,3 gaNAlu, 2,4 pAdAlalO 2,4 gaNAlu "ja" gaNaM kAkUDadu. 4. 2,4 pAdAla aMtaMlO "guruvu" uMDAli. aMTE ee pAdAlalO 5va gaNaM "gaga" lEdA "sa" ayi uMDAli. 5. prAsa niyamaM pATiMcAli. prAsayati paniki rAdu. 6. yati maitri 2,4 pAdAlalO modaTi aksharAnikI, nAlugO gaNaM modaTi aksharaMtO kudarAli. 7. anni pAdAlalO modaTi aksharAlu annI hrasvAlu gAni, annI dIrghAlu gAnI ayi uMDAli. 8. 2,4 pAdAlalO 3va gaNaM "ja" kAnI "nala" kAnI ayi uMDAli. cUDaTAniki cAlA #strict# gA anipiMcinA, kaMdaMlOni gaNAlannI nAlugu mAtrala gaNAlu kAvaTaM valana padyaM laya paTTukOvaTaM cAlA tElika. oka sAri kaMda padyaM laya alavaDitE padyAlu vATaMtaTa avE ee sUtrAlaku anuguNaMgAnE vastAyi. sumatI Sataka padyAlu annI kaMda padyAlE. mIku vaccina padyAlanu nemaru vEstU laya baddhaMgA cadavaTAniki paiki caduvutU sAdhana cEstE padyAlu cadavaTaM, rAyaTaM, gurtuMcukOvaTaM tElika avutAyi! udA: balavaMtuDa nAkEmani paluvuratO nigrahiMci palukuTa mElA ?! balavaMtamaina sarpamu cali cImala cEta cikki cAvade sumatI ?! sa sa bha I I U |I I U|U I I balavaMtuDa nAkEmani nala gaga ja nala gaga I I I I|U U|I U I | I I I I | U U paluvuratO nigrahiMci palukuTa mElA migilina reMDu pAdAla gaNavibhajana cEyaDaM, anni sUtrAlU sari cUsukOvaDaM caduvarulaku abhyAsaM!

Telugu Chandassu

ఇంద్రభాను - 2

ఇంద్రభాను వృత్తపు గణముల అమరిక - UIUIU - IU - UIUIU. ఇందులో మొదటి భాగపు చివరి భాగపు అమరికలు ఒక్కటే. అవి లగపు వంతెనచే కలుపబడినది. కావున అక్షరసామ్య యతి, ప్రాసయతి రెండింటితో వ్రాస్తే ఈ వృత్తము శోభాయమానముగా ఉంటుంది. అట్టి ప్రయత్నమునకు ఉదాహరణములు -

ఇంద్రభాను - ర/జ/త/ర UIUIU - IU - UIUIU
12 జగతి 1323

రమ్ము సుందరీ - రతీ - రమ్ము ప్రేమతో
సొమ్ము నీవెగా - సుధల్ - చిమ్మ రా చెలీ
కమ్మ వ్రాసితిన్ - గదా - కమ్మఁగా సకీ
వమ్ము సేయకే - వరం - బిమ్ము శీఘ్రమే

వీణ మీటనా - ప్రియా - వీనులింపవన్
పాన మీయనా - ప్రభూ - తేనె తీపితో
ఆనతీయవా - హరీ - ప్రాణ మిత్తురా
నేను నీకెరా - నిశిన్ - మేను నీకెరా

కాల మయ్యెరా - కథల్ - చాలు నింకరా
పాలు త్రాగరా - పద - మ్మాలకించరా
కాల మయ్యెరా - కనుల్ - వాలిపోయెరా
నీలమోహనా - నిసిన్ - లాలి పాడనా

విధేయుడు - జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు

Replies to PVR Sir's posts in FB

dhRvuni charitra:

విమాత యైన మాతృత్వమ్ము మారదు గదా
అందరికీ పితయే గాదు అంతర్యామీ ఆతండె గద
యెరుగకనా ఈ సత్యం ఎగిరెన్ సురుచి ఆ ధృవుని మీదన్
లీలయే గద ఇదియంతయూ ఆ లోక నాయకుని మాయయే గదా!


విమాత యైన మాతృత్వమ్ము మారదు గదా
అందరికీ పితయే గాదు అంతర్యామీ ఆతండె గద
యెరుగకనా ఈ సత్యం ఎగిరెన్ సురుచి ఆ ధృవుని మీదన్
లీలయే గద ఇదియంతయూ ఆ లోక నాయకుని మాయయే గదా!

చదివితి నేనీ ధ్రువ చరితన్
తలచితి నేనీ ఘన లీలలన్
పొందితి మది నానందం
ఆ జగత్పితరుని మహిమనేమని నే వర్ణింపన్


On Viswanatha Satyanarayana

వేయి పడగల విద్వాంసుడు
గిరి కుమారుని గీత కారుడు
కల్పవృక్షంతో కవి సామ్రాట్
ఆహా ఏమి పాండిత్యం

వ్యాసుడు సైతం కలవరించెనీ ఆన్నం కోసమె
వేదం మరిచీ పలవరించేనీ భుక్తి కోసమె
కృష్ణుడు గీతలొ బోధించేనీ అన్నంగూర్చే
అటువంటి అన్నదాత తానె కాదా పరమాత్మ

మేరు నగధీరుడయిననేమి మెరిసే ధనవంతుడయిననేమి
మురిపించే బిడ్డల నించీ ముదిమి వయసు వారి వరకూ
పరమాన్నమయినా పచ్చడి మెతుకులయినా ప్రతి ఒక్కరికీ
వేడుకలయినా మరి దేనికయినా వడ్డించేదీ అ న్నమే‌ కదా

నిర్లక్ష్యం సేబోయకటువంటి అన్నమును
నిరంతరం శ్రమియించే అన్నదాత కష్తమ్మునూ
నిత్యము కొలవాలి ఆ పుణ్యమూర్తులనూ
నిక్కంబు ఈ మాట ఎవరు కాదన్నా


ఆచార్యులు వ్రాసే పద్యమ్మునకు ఆలంబన ఈ భాషయె కాదే,
ఆ భాష పుట్టింది ఈ నారాయణుని నించె నపుడు
ఆ శ్రీ హరి, ఈ సిరా ఝరి కారె మరి
ఒకరికొకరు బింబ ప్రతి బింబముల్


తాపసమొనరిచిననే లభ్యమౌను కపిలముని దర్శనం
పాతాళమునకు పయనమయినంతనె కాదు,  తామసమునంతము చేచితేనే అందును ముక్తి
పాపాలను నిలువరిస్తేనే కాదు!!

కాని పేర్మితోడ దొరుకునోయి ఈ భాగవతోత్తములు (మిమ్మల్నే) దీవెన
కావ్యం సైతం వ్రాయించే ప్రేరణ

భక్తి భావం కూడా, మాకు మీరంటే!!
పోతనను సూడలేదు నేను శ్రీ నాధునైన కలవలేదు,
పాల్కురికి తెలియదు నాకు ధూర్జటిని ఐనన్ ఎరుగ నేను
చూచితిని మిమ్ము గగనమున చందురుని వోలె
పద్యముల వెన్నెల పంచగాన్ మాకందరికీ
రచియించుట వచియించుట మీకు చెల్లింది
నేర్చుకొంటూ వాటిలో సేదతీర్చుకొనుట మాకు అందింది

అలకనంద మీద:
---------------------
అలకనందయయి అమృతమ్ముగ వచ్చే
అలుపెరుంగక పారుచు అవసరాలను దీర్చే
అన్ని దిక్కులా తిరిగి అవని అంతయు తడిపే
అలల నిలయమునకు అంతిమంగా జేరే
----------------------------------------------------------------

పూర్వము సీతారామమ్మ గారనే ఓ గ్రుహిణి
ఇంట్లో పూజా కార్యక్రమాలు చేసుకుంటున్న సంధర్భములో ఒక బ్రాహ్మణుని భోజనానికి పిలిచారు!

ఆతిధ్యము పొందేవారు అనగా అతిథి కొన్ని నియమాలు పాఠించాల్సి వుంటుంది,
అందులో అతి ముఖ్యమైనది,
వీలైనంతవరకు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన వారి మనసు కష్టపెట్టని విదంగా సర్దుకుపోవాలి,
ఈ విషయాలను ధ్రుష్టిలో వుంచుకొనే ఆ సద్బ్రాహ్మణుడు ఆమె వంటలు రుచించకపోయినా, అధ్భుతమైన భోజనము చేస్తున్నట్లుగా ముఖకవళికలు ప్రకటిస్తూ,
మనసులో ఈ వంటలకన్నా
శివుడు మ్రింగిన
హాలాహలమే రుచిగా వుంటుందేమోనని తలపోసుకొంటూ మొత్తానికి భోజనం పూర్తి చేసారు!

తాంబూలసేవనముతోనైనా కాస్త తస్యాంతి పొందవచ్చునని తాంబూలసేవనానికుపక్రమించేలోగా
సీతారామమ్మ గారు వచ్చి
"అయ్యా! తమరికి భోజనము రుచించిందా, పధార్దాలు ఘుమఘుమ లాడాయా,
సుష్టుగా భోజనము చేసారా, క్షుద్బాద తీరిందా? "
అని ప్రశ్నావళి సంధించారు!

అరికాలి మంట నెత్తికెక్కుతున్నా ఆయన "అవును తల్లీ" అని క్లుప్తముగా జవాబిచ్చారు!

అతని జవాబుకి సంత్రుప్తి చెందని ఆ తల్లి తన వంటల మీద ఓ పద్యం చెప్పమని బలవంతం పెట్టింది!

ఇక ఆయన అసహనము కట్టలు తెంచుకున్న ప్రవాహంలా ఈ క్రింది పద్య రూపమలో తన విశ్వరూపం చూపింది

"ఉడికీ ఉడకని మెతుకులు,
 కాటోయిన కందిపప్పు,
 కాగని చారును,  గొడ్డళ్ళతో తెగని బూరెలు,
 సిద్దెలతో మురికి నెయ్య సీతా రామా!"


ఇందుకు నా స్పందన:


సరిగా వండని భోజనం
ఛందస్సు పండని కవిత్వం
భావరహితములౌతున్న నేటి జీవితం
మహిని వలసిన ముచ్చటా ఇది మహదేవా!
రమా వాణీ అన్నపూర్ణ
రామిక్కడికి అంటున్నా
మర్త్యులకది మదికెక్కదె?
మహిని వలసిన ముచ్చటా ఇది మహదేవా


చీకట్లు కమ్మిన చోట
చిన్నారులను తరిమేసిన నాట
చిరునవ్వులను చిందించనీయక
చిదిమివేసారే చెడ్డ మనుషులు!

చేతకాక చేష్టలుడిగి చచ్చుబడ్డాము అంతా ఇక్కడ!
ఇంకా ఏమి వ్రాయను!

Pvr Gopinath శత శతక కర్త
శారదా మానస పుత్రా
శబ్ద, అర్థ అలంకార శాస్త్ర వేత్తల
మీ కావ్య సాహిత్య పరిమళం
ఇంతైన అందిన చాలు
ఇంపైన పద్యాలు మా నుంచి వ్రాలు
ఇటువంటి‌ మీకు, మీ పాండిత్యానికి
నా వందనాలు



అక్షరాలా వాణీ సుతుడు మీరు
అనుదినము వ్రాయు కవులు మీరు
మీ దీవెనలె బలము మాకు
మీ నీడనె నేర్చుకొనెదము మేము
Over messenger in Facebook

వాజపేయుడు పయనమయ్యె
వాగ్దేవి కచ్చట ప్రత్యక్షమయ్యె
వజ్రమంటి నేత మాయమయ్యె
వన్నె తెచ్చే వ్యక్తి మనకి దూరమయ్యె 


Suuryudi kiranammuve neevU Kaarunyamu kaladaaniveevuu Kaanthalake maanikyammu kaademiti Suuryakaantammo neeku Saati raarevarammo Natanalonuu meti neevuu Attavu kaadu Ammavu toti janulaku neevu Aravadam anthaa paipaine Apyaayata nee hridayaanepuduu nindene Bhuvini elinaavu kalaakaarinigaa Diviki eginaavuu Nitya santoshinigaa vardhillutunnaavu telugu manasullo vadili nee teeyati gnaapakaaluu



Padamulu saripovune mee Kavitvaanni varninchadaaniki?
Aksharamulu venakaadune meeku vandanamulidataaniki?
Satakamulu vraayu Saraswatii Sutaa

Andukonumu maa Subhakankshalu



పద కవితా పితామహుడవు నీవూ
ప్రతిభావంతులకు ముందుంటావూ
ప్రతి ఒక్కరికీ మార్గదర్శివి నీవూ

అన్నమయ్య నీవు అందుకో వందనమ్ములు



Puujyaaya Aanjaneya Sakalaabheeshtapradaakya
Paschimam Sri Garudaa Swamyne Namaha Deerghaayushyapradaayakaaya Namaha
Uttaram Sri Lakshmi Varaaha Swamyne Namaha Sarwaiswaryakaraaya Namaha
Dakshinam Sri Lakshmi Narasimha Swamyne Namaha Sarwa Vijaya Kaarakaaya Namaha

Uurdhwam Sri Hayagreeva Swamyne Namaha Gnaana Pradaayaka Namaha

On 20th March 2018, on PVR Gopinath Aachaarya's post in FB, "కోసలేయ! మమ్ము గావుమయ్య!"
My reply to Sri Ramachandra Raju Kalidindi Gaaru's challenge applying Nishiddhaakshari on "R"

Dasaratha tanayudu dayaaguna saagarudu
Raghukula nandanudu raakshasa samhaarudu
Seetaapati sakala gunaabhidhaamudu
Challani chuupula vaadu chandrabimbamu vanti vaadu
Karuninchun sakala bhaktulan
Sikshintun sakala dushtulan
Vachiyimpan bhaktulaatani naamamun
Vattune vegirame vaari chentakin
Potanakorakegina reetin
Bhadruni kada koluvaina vidhamun


కౌసల్య తనయుడు కష్టముల దుంచున్
సాకేతాధీశుడు సకల దుష్టుల డనుబె
కదనభూమి ధీశాలి సకల కళల గుణశీలీ
దయతో భక్తుల చెంతనుండున్

నీరజాక్షుడనక రాముని రాజీవనయనుడనక
వారిజనేత్రుడనక రమణీయుని వనరహూలోచనుడనజ
కారుణ్య కన్నులనకుంటే కృఇపాదృక్కులనకుంటే
రఘుకులతిలకుడని వ్రాయక దశరథతనయుడని పిలుచకుంటేన్
వనజాక్షుడనెదము ఆతనిని నల్ళినదలేక్షణుడనెదము
దయామయ చూపులవాడనెదము ఆతడు దానవులదునిమెడివాడనెదము
అవనీతనయాకామితుడనెదము ఆతండు ఆపదలను కాచెడివాడనెదము
అయోధ్యాపాలకుడనెదము ఆతనిని వాయునందనుని ఇష్టుడని కొలిచెదము



Pvr Gopinath చూచితిని ప్రహేళిక
వేసితిని వేలు నాసిక
పైన జవాబు తెలియక
అయ్యయ్యో ఎంత తికమక నా పద్యం ఫేస్బుక్లో నా పోస్టులో హే కృష్ణదేవరాయా గ్రహించకుంటివా ఈ మాయా తన పర బేధము లేక పత్నినే త్యజించెన్ రాఘవుడై దశావతారుండు యదుకుల భూషనుండై వంశమంతమునుయూ గనుచుండెన్ సర్వమెరింగియున్ అటువంటి ఖర్మ బద్ధుండు నిన్నేల రక్షించుననుకొంటివి! ఓయి క్షత్రియోత్తమా!కవులన్ బోషించి కావ్యముల్ రచియించి కళలన్ నిలబెట్టి దైవమున్ బూజించి ప్రజలన్ పేర్మితోడ పాలించి భాషయున్ బ్రతికించి క్షేత్రముల్ దర్శించితివేని పుత్రునిన్ పొందియును కోల్పోయితివే! విజ్ఞుడవయి విచక్షణన్ విడిచితివె నీవు నీ గురువునే చివరకు శిక్షించితివే కడు చిత్రముగ లేదే ఈ విలాపంబు!


In response to Srimati Sitadevi Gaaru's post in FB on Kridhnashtsmi, 23rd August 2019, Sraavana Sukravaaram:


మురిపెంచెదవయ నీ లీలలతో
ముచ్చెట గొలిపెదవుగ నీ పసి చేష్టలతో
ముకుళిత హస్తమిదే నీకు మా అందరిదీ
మురారి అందుకోవయ్య మా ఈ వందనమ్మె

మనం 'మను'షులం కదా, మరి మనసు స్పందించును కదా!
వెతలు లేని మనసుండునా
వేదన పడని గూడుండునా
వెన్నెల నిండుగ సదా ఉండునా
వెలుగుల రేడుకు మాత్రం ఇది తప్పునా!

మన మనసును నియంత్రణ చేస్తాడు అని చెప్పే చంద్రుడికే తప్పదు కదా బాధ!

భాగవతమ్మెరిగించిరి మాకు
బాగు జరుగుటకు మార్గమొనరించిరి
బ్లాగులెన్నియొ ఇటుల నింపవచ్చు మీరు
భావములెల్ల గ్రహియించెదము మీదు పద్యముల నుంచి



శ్రీ విష్ణు మాయ


విమాత యైన మాతృత్వమ్ము మారదు గదా
అందరికీ పితయే గాదు అంతర్యామీ ఆతండె గద
యెరుగకనా ఈ సత్యం ఎగిరెన్ సురుచి ఆ ధృవుని మీదన్
లీలయే గద ఇదియంతయూ ఆ లోక నాయకుని మాయయే గదా!

On Vajpayee

వాజపేయుడు పయనమయ్యె
వాగ్దేవి కచ్చట ప్రత్యక్షమయ్యె
వజ్రమంటి నేత మాయమయ్యె
వన్నె తెచ్చే వ్యక్తి మనకి దూరమయ్యె 

On Suuryakaantammaa

Suuryudi kiranammuve neevU Kaarunyamu kaladaaniveevuu Kaanthalake maanikyammu kaademiti Suuryakaantammo neeku Saati raarevarammo Natanalonuu meti neevuu Attavu kaadu Ammavu toti janulaku neevu Aravadam anthaa paipaine Apyaayata nee hridayaanepuduu nindene Bhuvini elinaavu kalaakaarinigaa Diviki eginaavuu Nitya santoshinigaa vardhillutunnaavu telugu manasullo vadili nee teeyati gnaapakaaluu

Blood, Toil, Tears and Sweat

Blood Toil Tears and Sweat
Always seems to have become wet
Though the eyes wouldn't have met
These feelings are never felt slept
Hearts have to ensure they're swept
That would bring in Cheers, Glory and Fest

తెనుగు గొప్ప పదాలు

భరత ఖండము చక్కని పాడియావు

చెరసాలలే ప్రతి చంద్రశాలలెయగున్

– చిలకమర్తి

మాకొద్దీ తెల్ల దొరాతనమూ

దండాలండోయి మేముండలేమండోయి బాబూ – గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ


శ్రీలు పొంగిన జీవగడ్డై పాలు పారిన భాగ్య సీమై

యే దేశమేగినా యెందు కాలిడినా – రాయప్రోలు


నీవు ప్రాణాధికవు… నా సరస్వతివీవు వాస్తవమ్ముగ భాగ్యదేవతవు నాకు – తల్లావజ్ఝల శివశంకర శాస్త్ర్య్

గుండె గొంతుకలోన కొట్లాడుతాది కూకుండనీదు కాసింతసేపు

కళ్ళెత్తితే చాలు కనకాభిషేకాలు – నండూరి సుబ్బారావు

మూగవోయిన నా గళమ్మున గూడా నిదురవోయిన సెలయేటి రొదలు గలవు – దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి

తిండి కలిగితేనె కండ కలదోయి కండ కలవాడేను మనిషోయీ

నలుగురు కలిసీ నవ్వే వేళా నా పేరొకపరి తలవండోయి - గురజాడ

భావకవిన్మాత్రము కాన్నేనహంభావకవిని - “పట్టాభి"

పచ్చి బాలెంతరాలు మా భరత మాత

నాదు కన్నీటి కథ సమన్వయము సేయ నార్ద్ర హృదయంబు గూడా కొంతవసరంబు– జాషువా

కొల్లాయి గట్టితేనేమి – బసవరాజు అప్పారావు

మట్టీ మనిషీ ఆకాశం వీటి చుట్టే అల్లుకుంది సృష్టి కథా సూత్రం

మాటకి దండం పెడతా పాటకి దండం పేడతా – ఆచార్య డా|| సి నా రె

వంటింటీ సామ్రాజ్యానికి మా అమ్మే రాణి అయినా చివరకు వంటింటి గిన్నెలన్నింటి పైనా మా నాన్న పేరే – విమల

ఆర్భాటాలొద్దూ ఆడంబరాలూ ఒద్దూ అందరం అత్యవసరంగా మాట్లాడుకునే విషయానికి వద్దాం – ఆదూరి సత్యవతీ దేవి

అందమైన దోపిడీకీ పవిత్రమైన హింసకూ బలైపోయిన నేను భారత స్త్రీని – ఓల్గా

నేనొక నిషిద్ధ జీవిని
మొన్నటి దాకా నా నవ్వు నిషిద్ధం
నిన్నటి దాకా నా చదువు నిషిద్ధం
నేడు నా బ్రతుకు కూడా నిషిద్ధం – శ్రీమతి

గతాన్ని కాదనలేను వర్తమానం వద్దనబోనూ
భవిష్యత్తును వదులుకోనూ – కాలం నా కంఠమాల – దాశరథి కృష్ణమాచార్య

మానవత లేని లోకాన్ని స్తుతించలేను ఈ నాగరికతారణ్యవాసం భరించలేను – బాల గంగాధర తిలక్

Okka siraa chukka laksha medallaku kadalika - Kaloji

Naa aksharaalu vennello aadukune andamaina aadapillalu - tilak

Naa jeevitham vadagaadpaite naa kavitvam vennela - jaashuvaa


తెలుగుదేల యన్న దేశంబు తెలుగేను తెలుగు వల్లభుండ తెలుగొకొండా
యెల్ల నృపుల గొలువ యెరుగవే బాసాడి దేశ భాష లందు తెలుగు లెస్స - ఆంధ్ర భోజుడు శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ

నేనంతా పిడికెడు మట్టినే కావచ్చు కానీ కలం ఎత్తితే ఒక దేశపు జెండాకున్నంత పొగరుంది. - గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ
ఏనుగెక్కినాము ధరణీశులు మొక్కగ నిక్కినాము - తిరుపతి వేంకట కవులు
వాణి నా రాణి - పిల్లలమర్రి పిన వీరభద్రుడు అలఘుస్వాదు రసావతార ధిషణాహంకార సంభారదోహల బ్రాహ్మీమయమూర్తి - శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి బిరుదు
ఒక్క సంగీతమేదో పాడునట్లు భాషించునపుడు వినిపించు భాష - శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
అక్షర రూపం దాల్చిన ఒకే ఒక్క సిరా చుక్క - లక్ష మెదళ్ళకు కదలిక - ప్రజాకవి కాళోజీ
కవి కూడా నేతగాడే‌ బహు చక్కని సాలె గూడు అల్లువాడే - కాళోజీ
అన్యభాషలు నేర్చి ఆంధ్రమ్ము రాదంచు సకిలించు ఆంధ్రుడా చావవెందుకురా - ప్రజాకవి కాళోజీ

శ్రీ వాణీ గిరిజా - నన్నయ అక్షరమ్ము వలయు కుక్షి జీవులకు అక్షరమ్ము జిహ్వకు ఇక్షురసము అక్షరమ్ము తన్ను రక్షించు గావున అక్షరమ్ము లోక రక్షితమ్ము

పలుకు బళ్ళన్నియు పరమ తత్త్వార్థ బోధకములై
ఒప్పు అందాల భాష బహుజన్మ కృత పుణ్య పరిపాకమున చేసి ఆంధ్ర భాష మాట్లాడుతుంటాడు

అరటకులోయల గాలికొండ హైదరాబాద్ గోలకొండ కలసికట్టెను తెలుగుతల్లి కంఠసీమను పూలదండ - బాపు రెడ్డి

తేనె కన్న మధురంరా తెలుగు, ఆ తెలుగుదనం మా కంటి వెలుగు - ఆరుద్ర

తెలుగు పులుగు చేరలేని దేశంలేదు తెలుగు వెలుగు దూరలేని కోశంలేదు - దాశరథి

కధ కధనం మీద పెద్దిభొట్ల సుబ్బారావు గారి సూక్తి బాగుంది.

సూర్యుడికి, కాంతికీ ఉన్న సంబంధమే, రచయతకీ కళకీ ఉంటుంది. - చలం


పల్లవించిన వాణీ పలుకుల తేనెల రాణీ
ప్రతిభా పాటవాల ప్రాజ్ఞీ సకల విద్యా ప్రదాత్రీ ప్రణామమ్ములు గైకొనుమా


అనుకున్నవెన్నియో జారిపోయినవి, అనుకోనివెన్నియో జరిగిపోయినవి, అందుకే రేపన్న ఆశ మనకు అది కూడ నిన్నగా మారు వరకు’

🟤 *తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో ప్రసిద్ధి పొందిన పదపల్లవాలలో ఇవి కొన్ని. వీటిని ఎవరు రాశారో  చూద్దాం...*

1. _‘‘నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు_ 

_నా ఇచ్ఛయేగాక నాకేటి వెఱపు’’_

*దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి*

2. _‘‘కప్పివుంచితే కవిత్వం_ 

_విప్పి చెబితే విమర్శ’’_

*డా.సి.నారాయణరెడ్డి*

3. _‘ఉదయం కానేకాదు అనుకోవడం నిరాశ_ 

_ఉదయించి అట్లానే వుండాలనుకోవడం దురాశ’’_

*కాళోజి*

4. _‘‘గత కాలము మేలు వచ్చు కాలము కంటెన్‌’’_

*నన్నయ*

5. _‘‘అరచేతిని అడ్డుపెట్టి సూర్యకాంతినాపలేరు’’_

*సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి*

6. _‘‘రాజే కింకరుడగు_ 

_కింకరుడే రాజగు’’_

*బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం*

7. _‘‘వలపెరుంగక బ్రతికి కులికి మురిసేకన్న_ 

_వలచి విఫలమ్మొంది విలపింపమేలురా’’_

*బసవరాజు అప్పారావు*

8. _‘‘నిఖిలలోకమెట్లు నిర్ణయించినగాని తిరుగులేదు విశ్వనరుడ నేను’’_

*గుర్రం జాషువా*

9. _‘అత్తవారిచ్చిన అంటుమామిడి తోట నీవు కోరగా వ్రాసి ఇచ్చినాను’’_

*కాళ్ళకూరినారాయణరావు*

10. _‘‘గాయపడిన కవి గుండెల్లో వ్రాయబడని కావ్యాలెన్నో’’_

*దాశరధి*

11. _‘‘ప్రజకు రక్షలేదు పత్రికలేనిచో’’_

*నార్ల వెంకటేశ్వర రావు*

12. _‘‘బావా, ఎప్పుడు వచ్చితీవు’’_

*తిరుపతి వెంకట కవులు*

13. _‘తాంబూలాలిచ్చేశాను, తన్నుకు చావండి’’_

*గురజాడ*

14. _‘‘మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనము’’_

*గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ*

15. _‘‘పరమేశా గంగ విడుము పార్వతి చాలున్‌’’_

*శ్రీనాథుడు*

16. _‘ఇందు గలడందు లేడని సందేహము వలదు... ఎందెందు వెదకిచూచిన అందందే గలడు’’_

*పోతన*

17. _‘‘నీ పాదం మీద పుట్టుమచ్చనై చెల్లెమ్మా తోడబుట్టిన రుణం తీర్చుకుంటనే చెల్లెమ్మా’’_

*గద్దర్*

18. _‘‘తాజ్‌మహల్‌ నిర్మాణానికి రాళ్ళెత్తిన కూలీలెవ్వరు’’_

*శ్రీ శ్రీ*

19. _‘‘చిరునవ్వుల వరమిస్తావా చితినుంచి లేచొస్తాను మరుజన్మకు మాటిస్తావా ఈ క్షణమే మరణిస్తాను’’_

 *వెన్నలకంటి*

20. _‘‘రావోయి బంగారి మావా నీతోటి రాహస్యమొకటున్నదోయీ’’_

*కొనకళ్ల వెంకటరత్నం*

21. _‘‘వనిత తనంత తా వలచివచ్చిన చుల్కన కాదె యేరికిన్‌’’_

*అల్లసాని పెద్దన*

 

22. _‘‘ఏ గతి రచియించిరేని సమకాలము వారలు మెచ్చరేగదా?’’_

*చేమకూరి వేంకటకవి*

23. _‘ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనములు’’_ 

*త్యాగయ్య*

24. _‘‘రాజుల్‌ మత్తులు, వారిసేవ నరకప్రాయంబు......’’_

*ధూర్జటి*

25. _‘ఎప్పుడు సంపద కలిగిన అప్పుడు బంధువులు వత్తురు’’_ 

*బద్దెన*

26. _‘భూమినాదియనిన భూమి ఫక్కున నవ్వు దానహీను జూచి ధనము నవ్వు’’_

*వేమన*

27. _‘‘నను బ్రోవమని చెప్పవే సీతమ్మ తల్లీ’’_ 

*కంచర్ల గోపన్న*

28. _‘పల్లెటూరి పిల్లగాడా పసులగాసే మొనగాడా’’_

*సుద్దాల హనుమంతు*

29. _‘‘నువ్వు ఎక్కదలచుకున్న రైలు ఎప్పుడూ ఒక జీవితకాలం లేటు’’_ 

*ఆరుద్ర*

30. _‘తల్లి ఒక్కతె మనకు తెలుగోడా సవతిబిడ్డల పోరు మనకేలా’’_ 

*వేముల శ్రీ కృష్ణ*

31. _‘‘వీరగంధము తెచ్చినారము, వీరుడెవ్వడొ తెల్పుడీ’’_

*త్రిపురనేని రామస్వామి*

32. _‘‘మాదీ స్వతంత్రదేశం మాదీ స్వతంత్ర జాతి’’_

*బాలాంత్రపు రజనీ కాంతరావు*

33 ._‘‘ఉప్పొంగిపోయింది గోదావరీ తాను తెప్పున్న ఎగిసింది గోదావరీ’’_

*అడవి బాపిరాజు*

34. _‘కూర్చుండ మా యింట కురిచీలు లేవు’’_

*కరుణశ్రీ*

 

35. _‘ఊరు మనదిరా ఈ వాడ మనదిరా పల్లె మనదిరా ప్రతి పనికి మనమురా నడుమ దొర ఏందిరో వాని దూకుడేందిరో_

*గుడ అంజయ్య*

36. _‘‘తను శవమై - ఒకరికి వశమై తనువు పుండై - ఒకరికి పండై ఎప్పుడూ ఎడారై - ఎందరికో ఒయాసిస్సై’’_

*అలిసెట్టి ప్రభాకర్*

37. _‘‘మేం పాలిచ్చి పెంచిన జనంలో సగమే మమ్మల్ని విభజించి పాలిస్తోంది’’_

*సావిత్రి*

38. ‘_‘నేను పుట్టకముందే దేశద్రోహుల జాబితాలో నమోదై వుంది నా పేరు’’_

*ఖాదర్ మొహియుద్దీన్*

39. _‘‘నా దేశాన్ని గూర్చి పాడలేను నీ ఆదేశాన్ని మన్నించలేను_ 

*బాలగంగాధర తిలక్*

40. _‘‘ఎక్కువ కులజుడైన హీనకులజుడైన నిక్కమెరిగిన మహానిత్యుడే ఘనుడు’’_

*అన్నమయ్య*

41.  _‘‘ఆరంభింపరు నీచ మానవులు విఘ్నాయాససంత్రస్తులై’’_

*ఏనుగు లక్ష్మణ కవి*

42. _అమ్మదొంగా నిన్ను చూడకుంటే నాకు బెంగ_

*పాలగుమ్మి విశ్వనాథం*

43. _‘క్రిష్ణశాస్త్రి బాధ ప్రపంచానికి బాధ ప్రపంచపు బాధ అంతా శ్రీశ్రీ బాధ_ 

*చలం*

44. _‘‘వంటింటి సామ్రాజ్యానికి మా అమ్మే రాణి అయినా, గిన్నెలన్నిటిపైనా మా నాన్న పేరే’’_

*విమల*

 

45. _‘‘గుండె గొంతుకలోన కొట్లాడుతాది కూకుండనీదురా కూసింతసేపు’’_

*నండూరి సుబ్బారావు*

46. _‘‘మాయమైపోతున్నడమ్మా మనిషన్నవాడు మచ్చుకైనా కానరాడు మానవత్వం ఉన్నవాడు’’_

*అందెశ్రీ*

47. _‘‘చెరువులో దూకనా చెరువయ్యిపోదునా ఉరిపోసుకొందునా ఉరితాడు అవుదునా’’_

*చెరబండరాజు*

 

48. _ఎంత చక్కనిదోయి ఈ తెలుగుతోట! ఎంత పరిమళమోయి ఈ తోటపూలు_

*కందుకూరి రామభద్రరావు*

49. _నాగేటి చాల్లల్ల నా తెలంగాణ నవ్వేటి బతుకుల్ల నా తెలంగాణ_ 

*నందిని సిధారెడ్డి*

50. _రాతిబొమ్మల్లోన కొలువైన శివుడా రక్తబంధం విలువ నీవు ఎరుగవురా’’_

*మిట్టపల్లి సురేందర్*

𑁍 _"తెలుగదేలయన్న దేశంబు తెలుగు_ 

_నేను తెలుగు వల్లభుండ........._

_దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స_"  *(శ్రీకృష్ణదేవరాయలు)*

🍀 *రానున్న తరానికి ఇవి మనం రాసిచ్చే వీలునామా..CM Reddy*

Bhiimaa Nadi

మహారాష్ట్ర లోని పశ్చిమ కనుమల నుండీ పుట్టిన భీమా (చంద్రభాగా అనే మరో పేరు కూదా వుంది) నది కి ఈ విళంబి లో పుష్కారాలు - వాటిని పురష్కరించుకుని నేను రాసిన దశకం ఇది

సహ్యాద్రి నందు బుట్టీతివీ నీవు
సస్యశ్యామలమూ జెయుటకీ భూమిన్
సంతసమందించుటకూ మాకున్
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

భీమ శంకరుని చరణముల నుండి ఉరికి
విష్ణు పాదోద్భవిని తలపించినావు
శివకేశవ సమానతను జూపినావూ
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

పస్చిమ కనుమల నుండీ పాకి
దక్షిణ దిశ వైపుగా సాగి
దాహార్తిను నీవు దీర్చినావు
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

కామణ్ డ్యాము ని నీవు నింపినావూ
క్షామం బాధనూ నిలువరించినావూ
క్షేత్రాలన్నీ చక్కగ పండించినావూ
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

సోమని రూపమున పండరిపురమన దాల్చినావూ
చంద్రభాగగా పేరు గాంచినావూ
చల్లని వరమును ఒసగినావూ
సార్ధకమమ్మ! నీదు జన్మ భీమా

అరియ కుమండలముల నదూ కూర్చుంది
మూల మూథ ప్రవాహినులను జేర్చుకునీ
ఇటుల మరిన్నిటిని నీలో కలుపుకొని తీరం తాకితివమ్మ
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

కృష్ణమ్మకు చెంతనె మొదలెట్టిన పరుగు
క్రిందికా అనకుండా సాగెను ముందు
తుదకు మళ్ళీ కలిసేను ఆ కృష్ణవేణి లోనే
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

పుడమిని పచ్చగ పలికించినావూ
ప్రావహమ్మున నీవూ చరియించినావూ
ప్రజల పాట్లనెల్ల దీర్చినావూ
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

నీ దరిన వెలసితిరమ్మ సకల దేవతలూ
ఆది గణపతి సిద్ధి వినాయకుడూ ఆతని తణ్డ్రి భీమేశ్వరుడూ
విడువలేదు గద పండరిపుర విఠలుడూ
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

గానుగాపురమందు గురువూ దత్తుడూ
తుల్జాపురమందు లోకాలనేలే జగన్మాతా
కొలువైతిరమ్మా నీ ఒడ్డునే
సార్ధకమమ్మ నీదు జన్మ భీమా

- మాధురి