Tuesday, June 22, 2021

ఆటవెలది

 

[03/06, 12:48] Durga Madhuri:


దైవ మెపుడు జూచు తప్పులను గణించు

గనుక నప్రమత్త గుణము గలిగి

యున్న మేలు కర్మ యొక్క ఫలము

తిరిగి జేరు మనను తెలిసి కొనుమ!

[03/06, 12:48] Durga Madhuri:


అమ్మ తరఫు గాదు నయ్య తరఫు గాదు

బంధువంటు వచ్చి బాధ పెట్టు

హక్కు యేమి గలిగె హాని జేయుటకును

నీతి లేని గుణము నీచ మగును



ఆటవెలది

పనస తొనలు తిన్న బహురుచి గానుండు
వదలకుండ దిన్న వహ్వ యనుచు
పసిమి ఛాయనుండు బంగరంపు సొబగు
స్వస్థతిచ్చు నిజము సతము మనకు

29/05, 00:27] Durga Madhuri: 

గదయు వీణ ఖడ్గ కమల కేతనములు
కరము లందు నిలుపు కరుణ వరద
సింహ యాన! యంబ! చిద్రూపి! కష్టముల్
ద్రుంచ మనవి తల్లి! దుర్గ! లలిత


[29/05, 00:27] Durga Madhuri: 

త్రిముఖి! కదన రంగ ధీర! యష్టభుజివై
గదయు వీణ ఖడ్గ కమల పాత్ర
కేతనములను గలిగిన పరమేశ్వరి!
సింహ యాన! దుర్గ! చిత్స్వరూప!

ఆటవెలది
సంధ్య వేళ లోన జాబిలి కురిపించు
వెన్నెలందు చిలిపి వెన్న దొంగ
వేణువూదు చుండ వెలగులీనెగ రాధ
మోము చక్కగాను ముదము తోడ


న్యస్తాక్షరి, యతి స్థానము లోనె అక్షరాలతో - ఆటవెలది

పాల జలధి నందు పాతాళ వాసుల
లాగుచుండె సురులు రాగ వెంట
బాగ నొక్కి పట్టి వాసుకిని! యపుడు
లాస్యమాడు పడతి రంభ వెడలె!

ఆటవెలది
రోలుఁ దెచ్చి పెట్టి లోగిలి ముంగిట
దంపి జూడ వలెను తరుణులంత
పప్పు దెచ్చి రుబ్బ వడల పిండి యగును
పచ్చి మిఱప యేమొ పచ్చడాయె

ఆట పాట తోడ నలసి సొలసి నాడు
యాద మరచి నిదుర నందె బాబు
ఎంత ముద్దు గొలిపె నితడు! గోపాలుడు
సద్దు సేయ వలదు స్వామి చెంత
ఆటవెలది
రాడు రాడు భవుడు లాస్యమాడు సతితో
తాండవమ్ము సేయు తా విభుండు
జనుల కొఱకు రాడు సత్యవాక్కు గనుమ
దీన బంధు గాడు త్రిపుర హరుఁడు



అమ్మ యన్న పలుకు నమృతము
 మించును
తేనె లూరు పిలుపు తీయగుండు
సాటి రాదు మరిక జగతిన వేరేది

కన్న తల్లి మాట వెన్న మూట

ఆటవెలది
తలుపు మూలనుండి తరుమునలక్ష్మిని
జ్యేష్ఠ రూపమైన సిరికి యక్క
బయలి వెడలు నంట బయటికి వెంటనే
దుమ్ము ధూళి నిలవదు నిజము గద

ఆటవెలది
వెండి కొండ పైన విహరించు టేలయా
యని యడుఁగ కపర్ధి! యంట్లు గడుఁగు
బాధ లేలన పడవలెనని హిమగిరి
నందు యుంటి ననెను! నయము గాను
సంధ్య వేళ లోన జాబిలి కురిపించు
వెన్నెలందు చిలిపి వెన్న దొంగ 
వేణువూదు చుండ వెలగులీనెగ రాధ
మోము చక్కగాను మదము తోడ

ఆటవెలది
కరిగి పోయెనిట్టి సిరులు కనుల ముందు
కాలమేల యింత కఠినమాయె
మరలి రావు !యిట్టి మధుర క్షణములిక
కర్మ ఫలములివిక కలత వలదు
ఆటవెలది
ధర్మ రీతి నెఱుఁగ ధర్మపురి నివాస
కర్మ ఫలము బాపి కరుణ జూప
వేడు కొంటి మయ్య వినతి వినుమ దేవ!
జాగు సేయకుండ జయము నిమ్మ

తేనె లొలుకు భాష తెనుగు భాష జనులా

తేనె చిందు ఘనత తెనుగు దేను

తేనె తీపి పొందు తెనుగు వలన గాదె

తేనె పలుకు లన్న తెనుగు పనుకె

****************************************************

మాయ లోన పడెను మాధవ పౌత్రుఁడు

రూపు మారి పోయి రోదనొందె;

కుండమందు మునిగి గోల్పోయినది పొందె 

యహము శిక్ష వేయు నణగ దొక్కు

ఆటవెలది
జయము జయములయ దశరథ నందన రామ
లక్ష్మణాగ్రజ! హరి! లవకుశ పిత!
జానకీశ! సతము జగదోద్ధరణ సేయు
శక్తి యుక్తి రక్ష సర్వమీవె

ఆటవెలది

నీరు లేని బ్రతుకు నిలుచునె ధరణిన

జలము నిండు కున్న జయముఁ చెదురు

సలిలమవసరమయ జంతు జాలమునకు

మ్రింగ హక్కు పడమిని మనకే

దత్తపది:


కదనమందు దాడి గాదయ దోషము

పాడి సేయుటందు వలదు భయము

వేడి కోలు యేల భీరువు గాకుమ!

మహిని చెఱఁచు వాని మాడనిమ్మ!

ఆటవెలది
పలుకు కున్న విలువ పసిడి కుండ దిలను
చెలిమి లేని చోట సెలవు సెలవు
బిడియమున్న చోట వీలగునే పేర్మి
వెలుగులెటు మిగులును వేదనున్న


గ్రీష్మ తాపము మొదలాయె గాడ్పు వీచె

యంబుధిని నిలిపిన రామ యాదు కొనుమ!

జలము లేక జీవము లెండె శరము దీసి

కడలి గొట్టి తీపి పయఁము పంచుమిలను

నియమముగ పూజ సల్పుట నేర్వ లేదు

షడ్రుచుల మాను కొనియుండు శక్తి లేదు

చేయ గలిగిన దొక్కటే! చిద్విలాస

నిత్య నామ స్మరణమయ్య నీలకంఠ

పద్య విద్య నేర్చె పడతి దుర్గ గురువుల్
చెంత చేరి; వారు చేరదీసి
సాన పట్టు చుండె సహృదయులై! భళి
వ్యసనమొదలలేక వ్రాయుచుండె

---------------------------------
శరము లన్ని వైచి జలము దెచ్చె కిరీటి
తాత కిచ్చి తనను త్రాగమనెను
పెద్ద లనగ నెంత పేర్మి ఫల్గుణునకు!
వినయ మున్న వారె విజయులుకద!
----------------------
నిన్న కలను గంటి నేను నిన్ను నిజము
నిన్ను తలవకుండ మిన్నకున్న
నేను యసలు లేను నిన్ను నింపితి మది
నిన్ను నిన్ను నిన్ను నిన్ను నిన్ను
---------
లక్ష్మి చేజారెనని యా సురపురి వారు
దిగులు జెంది వైభవమును తిరిగి పొంద
కాంక్ష పూని యత్నించుట కలిమి కొఱకు
కవుల కల్పన గాదె సాగర మథనము
----
ఆలు బిడ్డల గనకున్న యలమటించు 
భ్రాంతి లోన పడి గనడు బాధ నొంద
కాలి పోవువేళ నెవరు గాన రాక
యొంటరైతిననేడుచు యుక్తి విడచు


ఆటవెలది
నింగి నేల రంగు నీలమే! యొక్కటే!
నట్ట నడుమ నుండె నంట యద్రి
సాగు చుండె పైన చల్లని మేఘము
ప్రకృతి మాయ జూడ బాగు బాగు
ఆటవెలది
మనసు మారదెపుడు మనుజుల గుణమదె!
నీతులెన్ని జెప్పు! రీతి యంతె
హితమొనర్చు బుద్ధి యెన్నటి కొచ్చునో!
మంచి యన్న మాట మహిని కల్ల!
ఆటవెలది
పూల మాల గట్టి పూజకై భక్తిగా
తాను వేసికొనెను తరుణి మొదట
దర్పణమున జూడ దర్శన మిచ్చెను
స్వామి బింబమల్లె! చక్కగాను
సూర్యసూర్యసూర్యఇంద్రఇంద్ర
U |U |U |U U |U U |
స న్నుతిం తుని న్నుస ర్వే శ్వరీ మ మ్ము
సూర్యసూర్యసూర్యసూర్యసూర్య
U || | |U |U || | |
నా దుకొ న గరా వయం బజ న ని
సూర్యసూర్యసూర్యఇంద్రఇంద్ర
| | |U |U || | | || | | |
స త మువీ డనీ దుచ ర ణ కమ ల ము లు
సూర్యసూర్యసూర్యసూర్యసూర్య
U |U || | || | |U |
త ల్లిభ క్తసు ల భద య నుజూ పు












ఆటవెలది : 97%(28/29)
గణ విభజన
సూర్యసూర్యసూర్యఇంద్రఇంద్ర
U |U |U |U | || | U |
ఓ డిపో తిన య్యనో రి మిక ర వా యె
సూర్యసూర్యసూర్యసూర్యసూర్య
U |U || | |U |U |
చే వలే దుప ను లుఁజే యలే ను
సూర్యసూర్యసూర్యఇంద్రఇంద్ర
U |U |U |U | U| | U |
స న్నగి ల్లిపో యెశ క్తి నీఱ స మొ చ్చె
సూర్యసూర్యసూర్యసూర్యసూర్య
| | |U || | || | |U |
నె టు లసా గుబ తు కుయె ఱుఁ కలే దు
ఆటవెలది
ఇంటి పనుల లోన యిసుమంత సాయము
కోరఁ లేము మనము కొద్దిగైన
యింతి పనుల జూడ యింతింత గాదయా
కొలిచినంత కొలది యలసి పోవు

 ఆటవెలది

సానుభూతి దప్ప సాయమీయగ లేను
బాల! దిగులు చెంద వలదు నీవు
కలత వల్ల నేమి కలుగు కరుగు శక్తి
కుదుట పడుము తల్లి! కోమలాంగి
ఆటవెలది
పసిమి వన్నె మెఱయు పంచభూతేశికి!
పసిడి యాభరణము పైట గాదె!
యాంధ్రులెల్ల మెచ్చు యద్భుత పులిహోఱ
దెచ్చి నీకు పెడుదు! ధీర మాత!

ఆటవెలది
చింతపండుఁ దెచ్చి చిక్కగ గలిపెద!
దినుసు లన్ని వేసి ద్రిప్పి గరిట
పూజ సలిపి తల్లి! పులిహోఱ బెట్టెద!
కమ్మగారగించి! కనికరించు

కంద పద్యములు

 

కలువ నివాసిని జననీ
ఫలముల నొసగుమ హిమసుత! భయనాశనివే
చలిమల పట్టియని మదిని
దలచిన పలికెడి వరప్రదాయిని! ప్రణతుల్


పతినే దైవమనెడి భా
రత నారిని దుఃఖ పెట్టు రాక్షస గుణముల్
సతతము యుండిన భర్తకు
సతతము సంతసమొసంగు సతితో గొడవల్

కన్నకు బెట్టెద కమ్మగ

యన్నము చంద్రుని గగనము నందున గనుచున్
యన్నుల మిన్నగు సుతునకు
యున్నతి నొసగును జననిడు యోరిమి! గనగన్
కందం
దండమిడుదునయ యండయు
దండయు నీవైన రామ! దాశరథీ! కో
దండము కరాబ్జ సొబగుల
దండనలంకరణ సేతు తాటకి నాశా

కందం
వినడుగ మొఱలను శుంభుఁడు
ఘనకీర్తి కొఱకు కపర్థి గరళము మ్రింగెన్
జన సేమముకై కాదట
మన రక్షణ సేయడెపుడు మహితాత్మ

సప్త స్వరాలతో క్రింది కందము

కందం
నీనామమునే గానము
పానము సేసెదను నేను పామరుఁ నైనన్
మానని పాపము నాదని
రానని మారామమొద్దు! రామా రామా

పసివాని జేసి యందరు

కసిగా నాపై బలికిరి కల్పనలు కధల్

యుసిగొలిపిరి నిను నాపై

మసి పూసిరి జనని! నే యమాయకుని గదా

కందం
విద్యలనొసగే దేవా
పద్యమ్మిదియే గణేశ! ప్రమథా నాథా
హృద్యమగు నీదు గాధలు
నుద్యమముగ సదువుచునిను నుడివెద! ప్రాజ్ఞా
గ,ణ,ప,తి నిషిద్థాక్షరి, గణపతి స్తుతి

కందం
హిమజ కుమారుడ! నందీ
ప్రమథ గణములు గొలిచిన శివానందకరా
నమములు విద్యకు యొజ్జవు
దమనుల దరుముట కొఱకును దయ సేయుమయా

విద్యలనొసగే దేవా
పద్యమ్మిదియే గణేశ! పార్వతి తనయా
హృద్యమగు నీదు గాథల
నుద్యమముగ జదివెద! గృప నున్నతి నిమ్మా
తోడొకరుండిన బ్రతుకులు
వేడుక యౌనని తనయకు ప్రియముగ దెల్పెన్
వాడన పెద్దలు వారికి
కోడలివని పల్కెనొకఁడు గూతురితోడన్
--------
కాలికి వేలికి తెలివిగ
గాలము వేయుచు సవాలుగ విషపు జీవిన్
హేలగ బట్టుచు బొమ్మగు
తేలును ముద్దాదెడి బడతిన్ మెచ్చదగున్
-------
కందం
చీకట్లను వదలకనే
నీకన్నులు మూసికున్న నిజయోగివయా
నీకరుణకై తపిస్తిమి
యీ కాష్ఠముదరమవేల యీశుని తనయా
కందం
క్షీరాబ్ధి తనయ! లక్ష్మీ
నారాయణ మన విహారి! నా మనమందున్
ధారగ నుతింతు సతతము
నారద వంద్యా మధుర వననిలయ! జననీ

కందం
శిరమున నెమలిక ధారీ
వరమ్ము లొసగుమిట లోక బాంధవ! క్రీడీ!
గిరధర! కొలువ తరమ నిను
కరమున శరములు తొడగని గడసరి దేవా

సరసిజ లోచని సన్నిధి
పరిపరి వేడుచు తపమున బడసెద వేరౌ
వరముల నేమియు మనమున
హరిసతి పెన్నిధి దొఱకిన యానందమదే

సరసిజ లోచని సన్నిధి
కొరకునుఁ జేసెద తపమునుఁ! గోరను వేరౌ
వరముల నేమియు మనమున
హరిసతి పెన్నిధి దొఱకిన యానందమదే

కంద పద్యము


కందం
రామా రామా యనుమా
నామమె రక్ష యనెఱిఁగి ప్రణతుల నొసగుమా
వామాంకమ్మున జానకి
నీ మొర తెలుపుచు నభయము నిచ్చును గనుమా
కందం
కరుణించుమయా మమ్ముల
కరోన రక్కసిని దరిమి కాపాడుమయా
సురముని వందిత దేవర
పరమదయాకర! నృసింహ! పన్నగ శయనా

Sunday, June 20, 2021

ఱగడలూ లక్షణాలు

 హయప్రచార రగడ - త్రిమాత్రలు నాలుగు, త్రిశ్ర, 1.1, 3.1 తురగవల్గన రగడ - త్రిమాత్రలు ఎనిమిది, త్రిశ్ర, 1.1, 5.1 విజయమంగళ రగడ - త్రిమాత్రలు పదునాఱు, త్రిశ్ర, 1.1, 9.1

మధురగతి రగడ - చతుర్మాత్రలు నాలుగు, చతురస్ర, 1.1, 3.1 హరిగతి రగడ - చతుర్మాత్రలు ఎనిమిది, చతురస్ర, 1.1, 5.1

ద్విరదగతి రగడ - పంచమాత్రలు నాలుగు, ఖండ, 1.1, 3.1 విజయభద్ర రగడ - పంచమాత్రలు ఎనిమిది, ఖండ, 1.1, 5.1

హరిణగతి రగడ - త్రి చతు త్రి చతు, మిశ్ర, 1.1, 3.1 

వృషభగతి రగడ - త్రి చతు త్రి చతు త్రి చతు త్రి చతు, మిశ్ర, 1.1, 5.1 హంసగతి రగడ - పం పం త్రి త్రి, మిశ్ర, 1.1, 3.1